تعدى و تطاول ظلمه در امانند باجابت اقران يافته صحت قوى روزى گرديد و از آنجا شكاركنان طى مسافت فرموده خطهء دلگشاى رشت از فر نزول موكب همايون رشك گلزار ارم گشت و چراغان ميدان رشت كرده چند روز در آن بلدهء طيبه اقامت فرموده بسير و سوارى و شكار خوك كه در گيلان به شكار زنگول معروف است و غالبا در سالهاى پيش غرابت آن طرز شكار خوك كه مرغوب طبايع و تماشاى آن موجب تفريح قلوب و انتعاش ضمير است مرقوم قلم وقايع رقم شده باشد مشغولى داشتند و از آنجا بخطهء لاهيجان تشريف بردند اهالى آن ملك بلوازم خدمتگزارى قيام نموده بر دور اصطلخ آنجا كه در دامنه كوه مشهور بجهود كلايه واقع و از بزرگى درياچهء توان گفت و در ميان حقيقى باغچه و تالارى ترتيب يافته كه بكشتى و زورق به آنجا آمد شد ميشد و فى الواقع جائى نزه و مكانى مرغوب است چهار طاق بسته چراغان كرده بودند و از وفور اخلاص خوبرويان يوسف لقا و ساده رخان مه سيما از شهر و مواضع جمع آورده در زورقها و كشتيها نشسته در آن درياچه سيار و مسرت بخش خاطر مهر آثار بودند و قرب يك هفته در لاهيجان بمسرت و شادمانى گذرانيده از آنجا متوجه مازندران بهشت نشان شدند و در چهارم شهر صفر بساعت سعد و طالع ميمون داخل دار السرور فرح آباد ارم بنياد شدند زمستانرا در آن خطه فردوس نما بفراغت و سير و اقسام شكار آن ولايت بپايان رسانيدند اكنون وقت آنست كه وقايع متنوعه و سوانح غريبه كه در اين سال در اثناى سفر گرجستان و غير آن روى داد بر صحيفهء بيان نگاشته شروع در تحرير وقايع سال نو نمايد . از وقايع [ 621 ] متنوعه كه روى داد فرستادن ايلچيانست بجانب روم شرح واقعه آنكه سلطان محمد بيك طالش كه در سال گذشته بايلچيگرى روم نزد نصوح پاشاى وزير اعظم رفته بود در اثناى سفر گرجستان بازگشته عرض نمود كه مفسدان سرحد توقيف انجيلو چاوش و نهضت همايون را بجانب گرجستان باختلال امر مصالحه حمل نموده سخنان فتنه انگيز عرض نموده‌اند و از جانب لوارصاب و طهمورث ولاة گرجستان نيز عرايض چاكرانه بخواندگار رسيده خود را از زمرهء تابعان دودمان آل عثمان شمرده‌اند و در ميانهء روميان اسناد نقض عهد به اين طرف مينمايند بنابر ايفاى عهد و احتراز از مضمون آيهء كريمه وَ لا تَنْقُضُوا الْأَيْمانَ بَعْدَ تَوْكِيدِها بر ذمت همت شاهانه لازم گرديد كه ايلچى روم را مرخص ساخته از اينطرف نيز ايلچى فرستند و حقايق احوال اعلام نموده سلب بدنامى نقض عهد از اين طرف فرمايند . نامه شاه عباس بخواندگار روم بنابر آن حسين بيك مهماندار ذوالقدر را باصفهان فرستاده انجيلو چاوشلو را طلب داشتند و عاجلا ذاگر آقاى فوشچى را برسم رسالت فرستاده مكتوب محبت طراز دوستانه بسلطان احمد خان پادشاه روم در قلم آورده بعد از تواضعات دوستانه و تحرير رسوم و عادت پادشاهانه و رسوخ عهد و پيمان مرقوم گشت كه چون احراز سعادت غزا و كسب مثوبات جهاد در خاطر حقيقت بنيان رسوخ داشت و بعضى از كفرهء گرج كه از قديم الايام تابع و خراج گزار اين دودمان بوده‌اند سر از جيب عصيان و نافرمانى برآورده بودند بمحض اعلاى لواى اسلام و تأديب طاغيان ضلالت فرجام بدان صوب نهضت اتفاق افتاده بسعادت جهاد فايز گشتيم و بسيارى از كنايش و معابد نصارى مساجد اهل